Şirketlerde Kâr Dağıtımı: Ticaret Hukuku ve Vergi Mevzuatı Açısından Güncel Değerlendirme
Anonim ve limited şirketlerde kâr dağıtımı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Kâr dağıtımı kararı alınırken yalnızca şirket ortaklarının beklentileri değil; vergisel yükümlülükler, yasal yedekler ve şirketin finansal yapısı birlikte değerlendirilmelidir.
Usulüne uygun yapılmayan kâr dağıtımları, ilave vergi yükü, stopaj sorumluluğu ve örtülü kazanç dağıtımı gibi önemli hukuki sonuçlar doğurabilmektedir.
Kâr Dağıtımının Hukuki Dayanağı
Kâr dağıtımı, şirket genel kurulunun alacağı karar doğrultusunda gerçekleştirilir. Dağıtıma esas olacak finansal tabloların ve yasal kayıtların Türk Ticaret Kanunu hükümlerine uygun olarak hazırlanmış olması gerekir.
Kâr dağıtımı öncesinde özellikle aşağıdaki hususlar dikkate alınmalıdır.
- Dönem kârının doğru şekilde tespit edilmesi
- Geçmiş yıl zararlarının mahsup edilmesi
- Kanuni yedek akçelerin ayrılması
- Esas sözleşmede yer alan özel hükümler bulunuyorsa bunların dikkate alınması
- Genel kurul tarafından kâr dağıtım kararı alınması
Kanuni Yedek Akçeler
Türk Ticaret Kanunu'nun 519. maddesi uyarınca şirketlerin belirli oranlarda genel kanuni yedek akçe ayırmaları zorunludur.
- Yıllık safi kârın %5'i, ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar birinci tertip genel kanuni yedek akçe olarak ayrılır.
- Kanunda belirtilen şartların oluşması halinde ikinci tertip genel kanuni yedek akçe ayrılır.
Yasal yedek akçeler ayrılmadan yapılacak kâr dağıtımları şirket açısından hukuki risk oluşturabilir.
Kâr Payı Stopajı
Kurum kazancı üzerinden kurumlar vergisinin hesaplanmasının ardından ortaklara dağıtılan kâr payları bakımından ayrıca gelir vergisi stopajı gündeme gelebilmektedir.
- Gerçek kişi ortaklara yapılan dağıtımlarda, yürürlükte bulunan Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca belirlenen oranda gelir vergisi stopajı uygulanır.
- Tam mükellef kurumlara yapılan dağıtımlarda, iştirak kazancı istisnası hükümleri dikkate alınarak işlem yapılır.
- Dar mükellef ortaklara yapılan ödemelerde, varsa Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları kapsamında farklı stopaj oranları uygulanabilir.
Gerçek kişi ortaklar bakımından elde edilen kâr paylarının yıllık gelir vergisi beyannamesine dahil edilip edilmeyeceği ise Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre ayrıca değerlendirilmektedir.
Avans Kâr Payı Dağıtımı
Mevzuatta öngörülen şartların sağlanması halinde şirketler belirli koşullar altında avans kâr payı dağıtımı yapabilmektedir.
Ancak avans kâr dağıtımı uygulamasında;
- İlgili mevzuat hükümlerine uyulması
- Ara dönem finansal tablolarının hazırlanması
- Dağıtılabilir kârın doğru hesaplanması
- Yıl sonu sonuçlarının ayrıca değerlendirilmesi
büyük önem taşımaktadır.
Örtülü Kazanç Dağıtımı Riski
Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 13. maddesi kapsamında ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı gerçekleştirilen işlemler örtülü kazanç dağıtımı olarak değerlendirilebilmektedir.
Risk oluşturabilecek işlemlerden bazıları şunlardır:
- Emsal bedelin altında veya üzerinde mal ve hizmet satışı
- Faizsiz veya emsaline aykırı finansman kullandırılması
- Ortaklar cari hesabında uzun süre yüksek bakiyelerin bulunması
- Şirket varlıklarının ortakların kişisel kullanımına tahsis edilmesi
Bu tür işlemler ilave vergi, faiz ve cezai yaptırımlara neden olabileceğinden emsallere uygunluk ilkesi dikkatle değerlendirilmelidir.
Kâr Dağıtımı Öncesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Şirketin nakit akışı analiz edilmelidir.
- Yasal yedeklerin doğru hesaplandığı kontrol edilmelidir.
- Geçmiş yıl zararları dikkate alınmalıdır.
- Stopaj yükü önceden hesaplanmalıdır.
- Yabancı ortak bulunuyorsa çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları incelenmelidir.
- Ortaklar cari hesabı ve ilişkili kişi işlemleri gözden geçirilmelidir.
Aktüel YMM Değerlendirmesi: Kâr dağıtımı yalnızca ortaklara ödeme yapılması anlamına gelmez. Ticaret hukuku, kurumlar vergisi ve gelir vergisi hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Dağıtım kararı öncesinde yapılacak profesyonel vergi planlaması, ileride doğabilecek ilave vergi ve ceza risklerinin önlenmesine önemli katkı sağlar.
Bilgilendirme: Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kâr dağıtımı ve stopaj uygulamalarına ilişkin oranlar ile vergisel yükümlülükler yürürlükteki mevzuata göre değişebileceğinden işlem öncesinde güncel düzenlemelerin ayrıca değerlendirilmesi tavsiye edilir.