Bu yazı 4 Kasım 2026 itibarıyla günceldir.
Bir Avrupalı alıcı, Türkiye’den satın alacağı 100 ton çelik için fiyat teklifine ek olarak üretim tesisinin emisyon verisini isteyebilir. Bunun nedeni, 2026’da kesin döneme geçen Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasıdır (SKDM, İngilizce kısaltmasıyla CBAM). Teklif hazırlarken ilk soru bir ton çeliğin fiyatı kadar, hesabın hangi ürün ve üretim verisine dayandığıdır.
AB tarafındaki yetkili beyan sahibi, ithalatçı veya ilgili koşullarda onun dolaylı gümrük temsilcisidir. Türk üretici ise tesis, üretim yöntemi ve ürüne gömülü emisyon verilerini sağlar. Sertifika yükümlülüğü ile bu maliyetin ticari sözleşmede kimin üzerinde kalacağı ayrı konulardır.
Sipariş hesabından önce kapsamı kontrol edin
Ürün adında “çelik” geçmesi tek başına yeterli değildir. AB ithalatında kullanılan Kombine Nomanklatür (CN) kodunu düzenlemenin Ek I listesiyle karşılaştırın. Kütle eşiği uygulanan mallarda 50 tonluk yıllık sınır, AB ithalatçısı bazında ve kapsamdaki ilgili ithalatın toplamı üzerinden izlenir. Her tedarikçi veya sevkiyat için ayrı bir 50 ton muafiyet varsaymak yanıltıcı olur. Örneğimizde ürünün kapsamda ve ithalatçının eşik üzerinde olduğunu kabul ediyoruz.
Üreticiden hangi veriler istenmeli?
- Sevkiyatın net tonajı, CN kodu, menşe ve üretim tesisinin kimliği.
- Üretim rotası, ilgili dönem ve ürün başına gömülü emisyon yoğunluğu. Ölçü birimi, ürünün bir tonu başına ton CO₂ eşdeğeri olmalıdır.
- Ürünün yöntemine göre hesaba giren öncül girdiler ve bunların dayanağı. Sadece şirketin toplam yıllık emisyonunu toplam satışa bölmek ürüne özgü yöntemi karşılamayabilir.
- Gerçek değer kullanılacaksa doğrulama belgeleri. Varsayılan değer kullanılacaksa geçerli ürün ve ülke değerinin kaynağı.
100 tonluk siparişte brüt gösterge ve net maliyet
Malın AB’ye 2026’nın üçüncü çeyreğinde ithal edildiğini, mevzuata göre belirlenmiş emisyon yoğunluğunun örnek olarak 1,80 ton CO₂e/ton olduğunu varsayalım. Gömülü emisyon 100 × 1,80 = 180 ton CO₂e olur. Komisyonun üçüncü çeyrek için yayımladığı fiyat sertifika başına 82,32 avrodur. Dönemi belirleyen, siparişin imza tarihi değil AB’ye ithalatın gerçekleştiği çeyrektir.
180 × 82,32 = 14.817,60 avro, düzeltme öncesi bir karşılaştırma tutarıdır. Teklife doğrudan bu değeri eklemek fiilî yükü yanlış gösterebilir. Ürüne ve üretim yöntemine göre AB Emisyon Ticaret Sistemi’ndeki ücretsiz tahsisata karşılık gelen düzeltme yapılır. Menşe ülkede fiilen ödenmiş uygun bir karbon bedeli için de belgeye dayalı indirim gündeme gelebilir. İade veya telafiler dikkate alınmalıdır.
Net tutara örnek. İthalatçının geçerli yöntemle yaptığı ayrı hesap sonucunda, bütün düzeltmelerden sonra bu partiye 30 sertifika isabet ettiğini varsayalım. Siparişe dağıtılacak tahmini maliyet 30 × 82,32 = 2.469,60 avro, ürün tonu başına yaklaşık 24,70 avro olur. Buradaki 30 sertifika örneği tamamlamak için seçilmiştir. Çelik için genel bir oran değildir ve ürünün gerçek hesabının yerini tutmaz.
Teklif ve sözleşme kontrolü
Dördüncü çeyrekte ithal edilecek bir sipariş için, 4 Kasım itibarıyla üçüncü çeyrek fiyatı ancak bütçe varsayımı olarak kullanılabilir. Teklifte referans fiyatı, beklenen ithalat dönemini ve kesin fiyat yayımlandığında farkın nasıl paylaşılacağını yazın. Üretim verisinin kim tarafından, hangi tarihte ve hangi formatta teslim edileceğini de belirleyin.
2026 ithalatına ilişkin sertifika alımları Şubat 2027’de başlar. İlk yıllık beyan ve sertifika teslimi için tarih 30 Eylül 2027’dir. Bu takvim, 2026 sevkiyatlarının tesis ve parti bazında bugünden izlenmesini gerektirir.
Dosyayı kapatmadan
- Ürün kodu ve net miktar gümrük kaydıyla eşleşiyor mu?
- Sertifika adedinin hesabı ile sertifikanın birim fiyatı ayrı belgelenmiş mi?
- Teklifte varsayılan rakamlar ve kesinleşen veriler birbirinden ayrılmış mı?
Resmî kaynaklar
- Avrupa Komisyonu, dönemsel sertifika fiyatları
- Avrupa Komisyonu, kesin dönem ve uygulama kuralları
- Avrupa Komisyonu, bildirim ve teslim takvimi
- CBAM Tüzüğü ve güncel konsolide metne erişim
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Örneklerdeki tutarlar ve varsayımlar, işletmenin kendi kayıtları ve tabi olduğu hükümlerle birlikte değerlendirilmelidir.