Bu yazı 4 Kasım 2026 itibarıyla günceldir.
Bir müşterinin vadesinde ödeme yapmaması nakit akışını etkiler. Ancak vadesi geçen her bakiye için vergi matrahından indirilebilen karşılık ayrılamaz. Kasım ayında alacak yaşlandırma listesini hukuk ve tahsilat dosyalarıyla eşleştirmek, aralık kapanışında hangi kalemin neye dayandığını görmeyi sağlar.
Burada Vergi Usul Kanunu’nun 323. maddesi açısından bilanço esasına göre defter tutan bir işletmenin kayıtları ele alınmaktadır. Finansal raporlamada kullanılan beklenen kredi zararı tahmini ile vergi hesabının şartları ayrı değerlendirilir.
Alacak hangi yoldan şüpheli hale gelir?
Önce alacağın ticari kazancın elde edilmesi veya sürdürülmesiyle ilgisini gösterin. Satış faturası, teslim belgesi ve müşteri ekstresi, alacağın doğuşunu ve açık tutarını birlikte ortaya koyar. Ardından şu iki yoldan hangisinin gerçekleştiğini belirleyin.
- Dava veya icra aşaması. Dosya numarasını, başvuru tarihini ve takip edilen tutarı alacak kaydıyla eşleştirin. Avukata dosya göndermekle takibi fiilen başlatmak farklı aşamalardır. Takibin ciddiyetle sürdürüldüğünü gösteren belgeleri saklayın.
- Küçük alacak. 2026’da 25.000 TL’yi aşmayan alacaklarda, protestoya veya borcun yazıyla birden fazla kez istenmesine rağmen ödemenin yapılmaması halinde bu yol kullanılabilir. Sınırın altında olmak tek başına yeterli değildir. Yazıların içeriğini, tarihini ve borçluya ulaştığını gösteren kanıtları dosyalayın.
İki örnekte sınır ve teminat
Örnek 1. Tek satıştan doğan, teminatsız 22.000 TL alacak için iki ayrı yazılı talebin borçluya ulaştığı belgelenmiş, borç ödenmemiş ve diğer şartlar sağlanmıştır. Küçük alacak hükmü kapsamında 22.000 TL için karşılık değerlendirilebilir. Aynı dosyada yalnızca bir telefon görüşmesi olsaydı bu sonuca ulaşılamazdı.
Örnek 2. 180.000 TL ticari alacak için 2026’da icra takibi başlatılmış olsun. Bunun 60.000 TL’si geçerli ve tahsil edilebilir bir teminatla karşılanıyorsa karşılık en çok 120.000 TL için ayrılabilir. 25.000 TL sınırı dava veya icra yoluna giren bu alacağa uygulanmaz. Teminatın değerini ve hangi borca ait olduğunu belgelemek gerekir.
Muhasebe kaydında tutarlar neden farklı?
İkinci örnekte, alacağın tamamı takibe konu olduğunda 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına 180.000 TL borç, 120 Alıcılar hesabına aynı tutarda alacak kaydedilir. Karşılık kaydında ise 654 Karşılık Giderleri hesabına 120.000 TL borç ve 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı hesabına 120.000 TL alacak yazılır. Böylece takibe alınan anapara ile vergi hesabında karşılık ayrılan bölüm ayrı izlenir.
Sonradan karşılık ayrılan kısımdan tahsilat olursa tahsil edilen tutar ilgili dönemin sonucuna yansıtılır ve karşılık buna göre çözülür. Örneğin karşılık kapsamındaki 20.000 TL’nin tahsilinde bu kısım için artık hem tam karşılığı hem de tahsilatı kayıtlarda bırakmak doğru olmaz.
Yıl sonu dosyası
- Her borçlu için fatura, açık bakiye, vade, teminat ve ihtilaf durumunu tek çizelgede gösterin.
- Şüpheli hale gelinen hesap dönemini belirleyin. GİB’in özelgelerinde karşılığın ilgili dönemde ayrılması yönündeki yaklaşımını dikkate alın.
- Karşılığı müşteri ve belge bazında izleyin. Sonraki tahsilatları ve devam eden dava veya icra işlemlerini güncelleyin.
Bir alacağın şüpheli sayılması, kesin olarak tahsil edilemeyeceği anlamına gelmez. Alacağı tamamen kayıtlardan çıkarmak için değersiz alacak hükümlerini ve bunların ayrı belge şartlarını incelemek gerekir.
Resmî kaynaklar
- Vergi Usul Kanunu, maddeler 322 ve 323
- 588 sıra numaralı VUK Genel Tebliği, 2026 hadleri
- GİB özelgesi, takibin ve karşılığın dönemi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Örneklerdeki tutarlar ve varsayımlar, işletmenin kendi kayıtları ve tabi olduğu hükümlerle birlikte değerlendirilmelidir.