Bu yazı 4 Kasım 2026 itibarıyla günceldir.
Takvim yılı kullanan bir şirketin üçüncü geçici vergi hesabı, 1 Ocak–30 Eylül arasındaki kazanca dayanır. GİB takviminde dönem temmuz–eylül olarak görünse de yalnızca bu üç ayın satış ve giderlerini almak, ilk altı ayı hesabın dışında bırakır. 4 Kasım itibarıyla beyan ve ödeme için son gün 17 Kasım 2026’dır.
En güvenilir çalışma kâğıdı, eylül sonu mizanındaki vergi öncesi ticari sonuçtan başlar ve ödenecek tutara kadar her adımı bir belgeye bağlar. Aşağıdaki örnek, genel orana tabi bir şirket içindir. Özel hesap dönemi kullananlar kendi dönem sonlarını esas almalıdır.
Önce eylül kapanışını tamamlayın
Teslim edilmiş mallar ve tamamlanmış hizmetler için hasılatın doğru döneme ait olup olmadığını kontrol edin. Eylül sonunda depoda bulunan mal ile satılan malın maliyetini ayırın. Yıllık ödenen sigortanın gelecek aylara ait kısmı, döneme isabet eden amortisman ve tahakkuk etmiş finansman giderleri ayrı ayrı gözden geçirilmelidir. Ekimde gelen bir belgenin tarihine bakmak tek başına giderin hangi döneme ait olduğunu göstermez.
Ticari kârdan vergi matrahına geçiş
Mizanda gider yazılan ancak vergi hesabında indirilemeyen tutarları işlem bazında ekleyin. Örneğin giderleşmiş vergi cezaları için muhasebe fişini kanunen kabul edilmeyen gider çizelgesiyle eşleştirin. İstisna, indirim veya geçmiş yıl zararı kullanılacaksa dayanağını, tutarını ve uygulanma sırasını ayrı gösterin. Aynı gideri hem hesap kodu listesinden hem de manuel düzeltmeden eklemek verginin fazla hesaplanmasına yol açar.
Örnek hesap
Yurt içinde hizmet veren, özel oran veya teşvik kullanmayan bir şirketin dokuz aylık vergi öncesi ticari kârı 1.800.000 TL olsun. Dönemde gider yazılmış 200.000 TL kanunen kabul edilmeyen gider bulunsun. İstisna, indirilebilir geçmiş yıl zararı ve mahsup edilecek stopaj olmadığını, asgari vergi karşılaştırmasının ilave vergi doğurmadığını varsayalım.
- Ticari kâra 200.000 TL eklenince geçici vergi matrahı 2.000.000 TL olur.
- Örnekteki %25 oranıyla dokuz ay için hesaplanan vergi 500.000 TL olur.
- Önceki geçici vergi dönemleri için mahsup edilebilir toplam 320.000 TL ise üçüncü dönem için ödenecek fark 180.000 TL olur.
İkinci dönem hesabı zaten ilk altı ayı kapsar. Mart ve haziran beyannamelerinin kümülatif vergi satırlarını doğrudan toplamak ilk üç ayı iki kez mahsup ettirebilir. Tutarı önceki beyan ve tahakkuklarla, varsa düzeltme beyannamelerinin son haliyle karşılaştırın.
Geçici dönem ile yıllık beyanın farkı
Yıllık beyannamede mahsup için geçici verginin ödenmiş olması gerekir. Bu nedenle ara dönem hesap çizelgesiyle birlikte ödeme ve mahsup makbuzlarını da saklayın. Yurt içi asgari kurumlar vergisi kapsamındaki şirketlerde ilgili hesap ayrıca yapılır. Farklı orana tabi faaliyet veya kurumlarda örnekteki %25’i doğrudan kullanmayın.
Beyandan önce üç kontrol
- Başlangıçtaki kâr, 30 Eylül mizanı ve gelir tablosuyla aynı mı?
- Her ekleme ve indirimin destek belgesi ve açıklaması var mı?
- Son beyan, tahakkuk ve ödeme kaydı ayrı ayrı dosyalandı mı?
Bu üç tutarın izlenebilmesi, hem kasım beyanını hem de yıl sonundaki vergi karşılığı hesabını açıklanabilir kılar.
Resmî kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Örneklerdeki tutarlar ve varsayımlar, işletmenin kendi kayıtları ve tabi olduğu hükümlerle birlikte değerlendirilmelidir.